Bazen bir şekil, yalnızca çizgilerden ve açılardan ibaret değildir. Bir romanın sayfalarında karşılaştığımız sekiz köşeli bir pencere, bir şiirde tekrarlanan sekizli bir motif ya da bir hikâyenin sekiz farklı karakteri, zihnimizde matematiksel sınırların ötesine geçen anlamlar uyandırabilir. Kelimeler, sıradan nesneleri bile yeni anlamlarla donatırken geometri de edebiyatın hayal gücüne beklenmedik kapılar açar.
Peki, düzgün sekizgenin bir iç açısı kaçtır? Matematiksel cevabı oldukça nettir: 135 derece. Ancak bu açıya edebiyatın penceresinden baktığımızda simetri, denge, bütünlük ve karakterlerin iç dünyası üzerine düşünmek için yeni bir alan ortaya çıkar.
Düzgün sekizgen, bütün kenarları ve iç açıları birbirine eşit olan sekiz kenarlı bir çokgendir. Bu geometrik şeklin her bir iç açısı 135 derece olarak hesaplanır.
Bir çokgenin iç açılarının toplamını bulmak için kullanılan formül şöyledir:
Buradaki n, çokgenin kenar sayısını ifade eder. Düzgün sekizgenin sekiz kenarı bulunduğundan hesaplama şu şekilde yapılır:
– İç açılar toplamı: (8 − 2) × 180° = 1080°
– Bir iç açının ölçüsü: 1080° ÷ 8 = 135°
Dolayısıyla düzgün sekizgenin bir iç açısı 135 derece, sekiz iç açısının toplamı ise 1080 derecedir.
Matematik açısından sonuç değişmez. Fakat edebiyat, bu kesinliği farklı anlam katmanlarıyla yorumlamamıza yardımcı olabilir.
Edebiyatta geometrik şekiller, yazarın anlatımında sembolik bir işlev üstlenebilir. Daire sonsuzluğu, kare düzeni, üçgen çatışmayı çağrıştırabilir. Sekizgen ise bağlama bağlı olarak denge, çok yönlülük ve farklı parçaların ortak bir bütün oluşturması düşüncelerini hatırlatabilir.
Burada önemli bir ayrım vardır: Sekizgenin bu anlamları evrensel ve değişmez değildir. Bir eserde şeklin ne ifade ettiği, yazarın tercihleri ve metnin bağlamıyla belirlenir.
Düzgün sekizgenin her iç açısının 135 derece olması, edebî açıdan ortak bir düzenin farklı köşelerde aynı ölçüyü koruması şeklinde düşünülebilir. Bir romandaki karakterler de farklı geçmişlere, düşüncelere ve arzulara sahip olsalar bile aynı hikâyenin parçaları hâline gelebilir.
, böylece matematiksel bir şekli anlatının anlam dünyasına taşıyan araçlara dönüşür.
Bir roman karakterinin davranışlarını anlamak için yalnızca söylediklerine değil, sustuklarına ve başkalarıyla kurduğu ilişkilere de bakarız. Aynı olay, farklı karakterlerin bakış açısından bambaşka anlamlar kazanabilir.
Düzgün sekizgenin sekiz köşesi, bir olayın sekiz farklı bakış açısından anlatıldığı varsayımsal bir romanı düşünmek için elverişli bir benzetme sunar. Her köşe aynı yapının parçasıdır; ancak her biri bütüne farklı bir konumdan katılır.
Bu benzetmede 135 derecelik iç açı, karakterler arasındaki mesafeyi veya duygusal gerilimi temsil etmek zorunda değildir. Asıl önemli olan, geometrik düzenin edebî düşünceyi harekete geçirmesidir.
Şiir, sözcüklerin ses, ritim ve anlam bakımından belirli bir düzen içinde bir araya geldiği edebî türlerden biridir. Tekrarlar, ölçü ve uyak, şiirde simetri hissi oluşturabilir.
Düzgün sekizgenin eşit kenarları ve eşit iç açıları, şiirdeki düzenli tekrarları hatırlatır. Bununla birlikte başarılı bir şiir yalnızca düzenli olmakla yetinmez. Beklenmedik bir sözcük, alışılmadık bir imge veya ritimdeki küçük bir kırılma, okuyucunun algısını değiştirebilir.
Şiirde de geometride olduğu gibi bütünün yapısı önemlidir; fakat edebî etki, bu yapının nasıl kullanıldığıyla ortaya çıkar.
Bir romanda olayların hangi karakterin gözünden anlatıldığı, okuyucunun gerçeği nasıl algılayacağını etkiler. Birinci tekil şahıs anlatımı, karakterin iç dünyasına yaklaşmamızı sağlarken üçüncü şahıs anlatımı daha geniş bir perspektif sunabilir.
, bu nedenle bir yapının farklı parçalarını bir araya getiren edebî araçlar olarak değerlendirilebilir.
Sekizgenin köşelerinden hareketle sekiz karakterli bir roman tasarladığımızı düşünelim. Her karakter aynı olayın başka bir yönünü anlatabilir. Okuyucu, bölümler ilerledikçe eksik bilgileri birleştirerek hikâyenin bütününü kavrar.
Bu yaklaşım, özellikle çoklu anlatıcı kullanan romanlarda anlamın tek bir bakış açısına indirgenemeyeceğini gösterir.
Metinler arası ilişkiler, bir eserin başka eserlerle kurduğu bağlantıları inceler. Bir romandaki labirent imgesi, başka bir eserdeki kapalı mekânı veya çıkış arayışını hatırlatabilir. Benzer şekilde sekizgen, farklı metinlerde düzenin, sınırların ya da çok yönlü düşünmenin çağrışım aracı olabilir.
Ancak aynı sembol, her eserde aynı anlamı taşımaz. Bir metinde güveni temsil eden geometrik yapı, başka bir metinde karakterleri sınırlayan katı bir düzeni simgeleyebilir.
Bu farklılık, edebiyatın en güçlü özelliklerinden birini ortaya koyar: Anlam, yalnızca nesnenin kendisinden değil, nesnenin hikâyede nasıl kullanıldığından doğar.
Biçimcilik, bir eserin yapısına, tekrarlarına ve anlatım özelliklerine odaklanır. Bu bakış açısından düzgün sekizgen, biçim ile bütünlük arasındaki ilişkiyi düşünmek için kullanılabilir.
Yapısalcılık ise tek tek unsurların anlamını, diğer unsurlarla kurdukları ilişkiler üzerinden inceler. Sekizgenin bir köşesi, diğer köşelerden bağımsız düşünülemediği gibi bir roman karakterinin anlamı da diğer karakterlerle ilişkilerinden etkilenir.
Okur merkezli yaklaşımlar ise okuyucunun deneyimine önem verir. Aynı şekil, bir okuyucuda çocukluk anılarını, diğerinde mimari yapıları, bir başkasında ise bir romanın atmosferini çağrıştırabilir.
Böylece 135 derecelik iç açı, matematiksel kesinliğini korurken edebî yorum için bir başlangıç noktasına dönüşür.
Düzgün sekizgenin bir iç açısı kaçtır sorusunun matematiksel cevabı açıktır: 135 derece. Bu sonuca ulaşmak için iç açılar toplamını hesaplamak ve sekize bölmek yeterlidir.
Edebiyat perspektifinden bakıldığında ise bu şekil; simetriyi, anlatı bütünlüğünü, farklı bakış açılarını ve metinler arasındaki ilişkileri düşünmek için bir metafor sunar. Geometri bize ölçülebilir bir düzen gösterirken edebiyat, bu düzenin zihnimizde uyandırdığı anlamları keşfetmemizi sağlar.
Belki de bir romanı okurken bizi etkileyen şey, yalnızca olayların nasıl sonuçlandığı değil, her karakterin hikâyenin bütününe hangi açıdan baktığıdır.
Peki, siz bir sekizgen gördüğünüzde ne düşünüyorsunuz? Aklınıza matematiksel bir şekil mi geliyor, yoksa farklı parçaların bir araya gelerek oluşturduğu bir hikâye mi? Okuduğunuz bir romanda geometrik şekillerin veya simetrinin anlam taşıdığı bir sahneyle karşılaştınız mı? Kendi edebî çağrışımlarınızı ve okuma deneyimlerinizi paylaşarak bu anlam yolculuğuna siz de katılabilirsiniz.
Alpakgida sayfasında Düzgün sekizgenin bir iç açısı kaçtır üzerine hazırladığımız bu derleme burada sona eriyor.